Türkiye’de her ayın başında açıklanan enflasyon rakamları, sokaktaki vatandaş için uzun zamandır bir sayı dizisinden ziyade bir merak ve tartışma konusu. Son olarak açıklanan “ağustosta aylık %1,84, yıllık %31,51 enflasyon” verisi de yine benzer bir soru işaretini beraberinde getirdi: Market poşetleri her geçen gün daha pahalıya dolarken, bu sayılar nasıl bu kadar düşük çıkabiliyor?
Bu durumu anlamak için önce TÜİK’in (Türkiye İstatistik Kurumu) matematiğine bakmak gerekiyor. Devletin resmi kurumu enflasyonu hesaplarken tek bir ürüne değil, yüzlerce farklı mal ve hizmetin yer aldığı devasa bir "sepet"e bakıyor. Bu sepetin içinde kiradan domatese, televizyondan iğne ipliğe kadar her şey var. Yaz aylarında taze sebze ve meyve fiyatlarındaki dönemsel ucuzlama veya bazı teknolojik ürünlerdeki durğanlık, sepetin genel ortalamasını aşağı çekebiliyor. Yani istatistiksel olarak %1,84’lük bir aylık artış kağıt üzerinde mümkün görünebiliyor.
Ancak meselenin bir de "hissedilen enflasyon" boyutu var. Bağımsız ekonomistlerin ve araştırma gruplarının (örneğin ENAG) verilerine bakıldığında, halkın en çok para harcadığı kalemlerdeki artışın çok daha yüksek olduğu görülüyor. Bir vatandaşın bütçesinin neredeyse tamamı üç şeye gidiyor: Barınma (kira), beslenme (gıda) ve ulaşım.
Özellikle ulaşım ve lojistiğin ana damarı olan akaryakıta bakalım. Yılbaşından bu yana motorine gelen zam %50’ye dayanmış durumda. Bir ülkede mazota zam geldiğinde, bu değişim sadece depoyu dolduranı etkilemez. Tarladaki traktörün mazotundan, sebzeyi hale taşıyan kamyonun deposuna kadar her şeyi pahalılaştırır. Akaryakıt zamları, tıpkı domino taşları gibi birkaç hafta içinde market raflarına iğneden ipliğe yansır. Dolayısıyla ağustos ayında akaryakıtta veya kamusal hizmetlerde yaşanan artışların etkisi, resmi enflasyon rakamlarına genellikle bir iki ay gecikmeyle yansır.
Türkiye’nin enflasyon sorunundaki temel kilit noktası da tam olarak bu beklenti ve güven kırılmasıdır. Fiyatların yarın daha da artacağına inanan tüccar malını satmak istemez, vatandaş ise ihtiyacını ötelemeyip hemen almaya çalışır. Bu durum, fiyat artışlarını besleyen bir kısır döngü yaratır.
Özetle; açıklanan resmi rakamlar geniş bir ürün sepetinin teknik bir ortalamasını sunsa da, vatandaşın pazar çantasında ve aylık faturalarında yaşadığı gerçeklik çok daha serttir. Enflasyonla mücadelenin kağıt üzerindeki oranlardan ziyade, mutfaktaki ve depodaki yangını söndürdüğü gün gerçek bir başarıdan söz etmek mümkün olacaktır.
Yorumlar (0)
Henüz onaylanmış yorum bulunmuyor.