“Akademisyenlere sosyal medya yasağı geldi” iddiası son günlerde kamuoyunda tartışılırken, resmi görüşün ayrıntıları farklı bir tablo ortaya koyuyor. Tartışmanın merkezinde akademisyenlerin YouTube kullanması ya da bilimsel içerik üretmesi değil, bu faaliyetlerden gelir elde edilmesinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu açısından nasıl değerlendirileceği bulunuyor.
Devlet üniversitelerinde görev yapan akademisyenlerin YouTube ve diğer dijital platformlardan gelir elde etmesine ilişkin resmi görüş, bilim iletişimi tartışmasını yeniden alevlendirdi. Peki gerçekten akademisyenlere sosyal medya yasağı mı geliyor? Tartışmanın merkezinde video çekmek değil, dijital içerikten kazanç sağlamak var.
Türkiye’de akademisyenlerin dijital dünyadaki faaliyetleri yeni bir tartışmanın kapısını araladı. YouTube başta olmak üzere sosyal medya platformlarında bilimsel, eğitsel ve kültürel içerikler hazırlayan akademisyenlerin elde ettiği gelirlerin, devlet memurları açısından “ticaret ve kazanç getirici faaliyet” kapsamında değerlendirilmesi, üniversite camiasında soru işaretlerine neden oldu.
Kamuoyunda konu kısa sürede “akademisyenlere sosyal medya yasağı” şeklinde gündeme geldi. Ancak resmi görüşün içeriğine bakıldığında tartışmanın doğrudan video çekmek ya da sosyal medya kullanmakla ilgili olmadığı görülüyor.
Asıl mesele, dijital içerik üretiminden para kazanılması.
Tartışmanın merkezinde 657 sayılı Kanun var
Devlet memurlarının ticaret yapmasına ve bazı kazanç getirici faaliyetlerde bulunmasına ilişkin temel düzenleme 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 28. maddesinde yer alıyor.
YÖK tarafından Cumhurbaşkanlığı'ndan istenen görüşün ardından hazırlanan değerlendirmede, internet üzerinden metin, görüntü, ses ve video paylaşımı gibi faaliyetlerden gelir elde edilmesi belirli koşullarda ticari kazanç kapsamında ele alındı.
Bu yaklaşım, devlet üniversitelerinde görev yapan akademisyenler açısından dijital platform gelirlerinin yeniden değerlendirilmesi anlamına geliyor.
Dolayısıyla ortada doğrudan “YouTube kullanmak yasaktır” şeklinde yeni bir düzenleme bulunmuyor.
Fakat YouTube üzerinden düzenli gelir elde etmek, memurlar açısından mevcut mevzuat kapsamında sorun oluşturabilecek bir faaliyet olarak değerlendiriliyor.
Vergi sistemi “içerik üreticisi” diyor, memur mevzuatı başka bir şey söylüyor
Tartışmayı ilginç hale getiren noktalardan biri ise devletin dijital içerik üreticilerine yönelik vergi sistemi.
Türkiye’de sosyal içerik üreticilerinin ve internet üzerinden belirli hizmetleri sunan kişilerin gelirlerine yönelik özel bir vergilendirme mekanizması bulunuyor.
Yani devlet bir taraftan dijital içerik üretimini ekonomik bir faaliyet olarak tanımlıyor, elde edilen gelirleri vergilendiriyor ve kayıt altına alıyor.
Diğer taraftan aynı faaliyeti gerçekleştiren kişi devlet memuru olduğunda, bu kez 657 sayılı Kanun'un getirdiği sınırlamalar devreye giriyor.
Burada kritik ayrım ortaya çıkıyor:
Bir faaliyetin vergilendirilebilir olması, devlet memuru açısından serbest olduğu anlamına gelmiyor.
Başka bir ifadeyle vergi ödemek, memuriyet mevzuatındaki yasağı ortadan kaldırmıyor.
Peki akademisyen video çekemez mi?
İşte tartışmanın en çok karıştırılan noktası bu.
Bir akademisyenin YouTube'a çıkması, bilimsel bir konuda video hazırlaması veya sosyal medyada uzmanlık alanıyla ilgili bilgi paylaşması ile bu faaliyetlerden düzenli biçimde gelir elde etmesi aynı şey değil.
Örneğin bir akademisyen:
- Bilimsel bir konuyu anlatan ücretsiz video hazırlayabilir.
- Bir araştırmasının sonuçlarını sosyal medyada paylaşabilir.
- Üniversitedeki dersinin kamuya açık bir bölümünü anlatabilir.
- Bilimsel bir tartışmaya podcast aracılığıyla katılabilir.
Bunların her biri “bilim iletişimi” kapsamında değerlendirilebilir.
Ancak aynı kanal üzerinden reklam geliri, sponsorluk, abonelik veya başka ticari ödemeler alınmaya başlandığında hukuki tablo değişebiliyor.
İşte akademisyenlerin itirazları da büyük ölçüde bu noktada yoğunlaşıyor.
“Videonun kitaptan ne farkı var?”
Tartışmanın en güçlü sorusu ise akademik üretimin niteliğiyle ilgili.
Bir akademisyen uzmanlık alanındaki bilgisini kitap haline getirdiğinde ortaya bir eser çıkıyor. Aynı bilgiyi kamera karşısında anlattığında ise dijital bir içerik oluşuyor.
Peki mecranın değişmesi, akademik faaliyetin niteliğini değiştirir mi?
Bu soru özellikle telif hakları açısından önem taşıyor.
Çünkü geleneksel dünyada akademisyenlerin kitap, makale veya başka eserlerden telif geliri elde etmesiyle dijital platformlarda reklam veya izlenme üzerinden gelir elde etmesi arasında hukuki ayrımlar bulunabiliyor.
YouTube'da gelir elde etmek yalnızca “eser üretmek” anlamına gelmeyebilir. İçerik üretiminin düzenli hale gelmesi, kanalın büyütülmesi, reklam ve sponsorluk anlaşmaları yapılması gibi unsurlar faaliyetin ticari boyutunu güçlendirebilir.
Dolayısıyla mesele yalnızca videonun kitapla aynı olup olmadığı değil.
Mesele, videonun hangi koşullarda akademik eser, hangi koşullarda ticari faaliyet sayılacağı.
YÖK bilim iletişimini teşvik ederken yeni soru ortaya çıktı
Konunun bir başka boyutu ise YÖK'ün son yıllarda bilim iletişimine verdiği önem.
Yükseköğretim Kurulu bünyesinde kurulan Bilim İletişimi Ofisi ile akademisyenlerin ürettikleri bilginin toplumun daha geniş kesimlerine ulaştırılması hedefleniyor.
Bilim Kafe gibi projelerle akademisyenlerin üniversite sınırlarının dışına çıkarak vatandaşlarla buluşması teşvik ediliyor.
Burada dijital platformlar doğal olarak önemli bir araç haline geliyor.
Çünkü bugün milyonlarca insan bilimsel bilgiye konferans salonlarından veya akademik dergilerden önce YouTube, Instagram, podcast ve diğer dijital platformlar üzerinden ulaşıyor.
Bu nedenle ortaya paradoksal görünen bir tablo çıkıyor:
Akademisyenden bilimi topluma anlatması isteniyor; ancak bu iletişimin dijital ve gelir getirici modelleri söz konusu olduğunda mevzuat sınırları devreye giriyor.
Bu durum, bilim iletişiminin geleceği açısından yeni bir hukuki çerçevenin gerekip gerekmediği sorusunu gündeme getiriyor.
Asıl ihtiyaç: “Yasak” değil, net kriterler
Burada iki uç yaklaşım da gerçeği tam olarak karşılamıyor.
Bir tarafta “Akademisyenlerin sosyal medya kullanması yasaklandı” demek fazla geniş bir yorum.
Diğer tarafta ise her türlü dijital gelir faaliyetini “bilimsel üretim” olarak kabul etmek de kamu görevi ile özel ticari faaliyet arasındaki sınırı ortadan kaldırabilir.
İhtiyaç duyulan şey, hangi faaliyetlerin serbest olduğu konusunda açık kriterlerin belirlenmesi.
Örneğin ücretsiz bilimsel içerik ile reklam geliri elde eden profesyonel bir kanalın aynı kategoride değerlendirilip değerlendirilmeyeceği açıkça ortaya konulabilir.
Telif geliri ile platform reklam gelirinin ayrımı yapılabilir.
Tek seferlik bir eser üretimi ile sürekli ve organize biçimde içerik üretimi arasında farklılık oluşturulabilir.
Üniversitenin kaynaklarının kullanılması, akademik unvanın ticari tanıtımda kullanılması ve çıkar çatışması gibi konular için de ayrıca ölçütler belirlenebilir.
Dijital çağda akademisyen nerede duracak?
Bugünün akademisyeni artık yalnızca amfide ders anlatmıyor.
Kamera karşısına geçiyor, podcast hazırlıyor, çevrim içi ders veriyor, sosyal medyada araştırmasını anlatıyor, popüler bilim içerikleri üretiyor.
Bu değişim yalnızca Türkiye'ye özgü de değil. Dünyanın birçok ülkesinde akademisyenlerin sosyal medya ve dijital platformlardaki görünürlüğü, üniversitelerin kamuya erişim stratejisinin bir parçası haline geliyor.
Dolayısıyla Türkiye'deki tartışmanın da yalnızca “YouTube'dan para kazanmak yasak mı?” sorusuna sıkıştırılması meseleyi küçültüyor.
Asıl soru çok daha büyük:
Devlet üniversitesinde çalışan bir akademisyen, sahip olduğu bilgi ve uzmanlığı dijital çağın araçlarıyla topluma aktarırken hangi noktaya kadar kamu görevlisi, hangi noktadan sonra içerik üreticisi sayılacak?
Bu sınır net çizilmezse yalnızca akademisyenler değil, bilimsel bilgiye ulaşmak isteyen toplum da bu belirsizliğin sonucundan etkilenebilir.
Çünkü mesele birkaç YouTube kanalından ibaret değil.
Mesele, üniversitenin ürettiği bilginin dijital çağda topluma nasıl ulaşacağı.
Yorumlar (0)
Henüz onaylanmış yorum bulunmuyor.